De creatie van geld

De aandacht voor het voorkomen van de Griekse schuld doet bijna vergeten dat er nog andere landen zijn met schulden. Bijna alle westerse landen hebben te maken met een ontoelaatbare schuldenlast maar de schuld die het meest zorgen baart is die van de VS. Door belastingverlaging, twee oorlogen en een recessie is het begrotingstekort in de VS opgelopen naar 1600 triljard Dollar. Natuurlijk is het niet de schuld van Obama. Zijn voorganger heeft onverantwoordelijke leengedrag getoond, maar zelf kan hij er ook wat van door 1.300 miljard te lenen om de economie er weer op te helpen. Is het eigenlijk erg dat er sprake is van een begrotingstekort van 14% BNP?

Om op die vraag een antwoord te geven moeten we in de geschiedenis duiken. Gelukkig heeft Nail Ferguson dat al voor ons gedaan. In zijn boek De geldmachine laat hij zien dat overheden in de geschiedenis altijd perioden hebben gekend waarbij sprake was van een groot overheidstekort. Wie het overzicht van de afgelopen 200 jaar bekijkt, ziet dat overheidstekorten alleen in periode van grote crisis voorkomen. Tijdens de eerste en tweede wereld oorlogen liep het begrotingstekort snel op en had een vergelijkbare grote als nu. Het fluctueren van dergelijke begrotingen is dus niet uniek en daarmee stort de wereld nog niet in. Ferguson komt tot de conclusie dat het leengedrag van de staat in dergelijke situaties de economie zelfs op de been kunnen helpen. Gaan we verder terug in de geschiedenis dan ontdekken we dat zelfs in de Gouden eeuw al sprake was van geldleningen door de staat. In de Gouden eeuw waren de Nederlanders de eerste die kapitaal vergaarde door obligaties uit te geven. Een stukje van de Oost Indische Compagnie kon van jou zijn! Maar ook toen leidde de toename van de schuld tot het faillissement van de Oost Indische Compagnie.

Landen hebben een natuurlijke neiging om te expanderen. Er zijn altijd ontwikkelingen die geld kosten, er zijn oorlogen die gevoerd worden en ook kapitaalinjecties in grote projecten zijn nodig. Vermogensheffingen, belasting dus, is een van de manieren waarmee naties hun uitgave kunnen financieren maar het is meteen ook de meest onsympathieke manier. Het waren de feodale heersers van ruim 200 jaar geleden die belastingen verhoogden om hun luxe leven te kunnen financieren. Maar zelfs toen leidde dat tot ongenoegen onder het volk. Voor de opkomst van de bureaucratie, waren het de rekenmeesters die belastingen inde. En dat waren dure jongens. Vorsten zochten daarom naar andere manieren om de balans te verhogen. Dat deden zij door leningen aan te gaan. Dit was de opkomst van de obligaties. Rijke families en notabele werden geronseld om hun geld in de staat te investeren en dat lukte wonderwel. De staat heeft de naam betrouwbaar te zijn, toch?

De mondiale geschiedenis stikt van de voorbeelden waarbij de oplopende schulden op een gegeven moment niet meer terug betaald konden worden. Ferguson laat zien in zijn boek dat staten in dergelijke gevallen slechte betalers zijn. Er zijn veel staten die de schuldenlast terugbrachten door simpelweg in gebreke te blijven. Het niet meer terugbetalen van de schuldenlast, is wel de meest simpele manier om er vanaf te komen. Dat gebeurde bij de Russische revolutie. Maar er is nog een manier waarop staten hun schulden kunnen inlopen. Dat is door de inflatie te laten oplopen waardoor de schuld vanzelf verdwijnt en dat gebeurde weer bij Weimark republiek. De naoorlogse schuld (eerste wo) aan de geallieerde verdween als op die manier als sneeuw voor de zon.

Overheden zijn onbetrouwbare partners gebleken in de geschiedenis en dat blijkt ook nu weer in Griekenland. Wie de geschiedenis van vele landen bestudeerd komt er achter dat het een cyclus is waarin geld ontwaarding en ingebrekestelling de meest voorkomende manieren zijn waarop staten hun overheidsbalans weer op orde brengen. Belastingverhoging pakt in veel gevallen zeer slecht uit. Zodra overheden stelselmatig crisistijd de belastingen verhogen, leidt dat tot een verscherping van de recessie en onrust bij de bevolking. Het is dus de meest slechte opties. Maar ook het op laten lopen van de inflatie kan zeer slecht uitpakken. Geldontwaarding leidt tot een even grote crisis als de belastingen torenhoog laten oplopen. De keuze om de Grieken te laten bloeden voor de zonden van weleer, klinkt nobel als je zelf reddende engel bent (de EU) maar in werkelijkheid zijn het de banken die de schulden betalen van de Grieken en is de economie om zeep geholpen. Griekenland is maar een heel klein land met een hele kleine economie (slechts 4% van de EU). Dat maakt dat deze ingrepen weg geboekt kunnen worden door banken maar erg slim is het niet. We moeten er echter niet aan denken hoe een dergelijke crisis in Italie (zesde economie van de wereld) zou plaatsvinden en wat de gevolgen zijn als de rente oploopt boven de 10%.

Obama kiest een andere weg. We zien in Obama’s plannen een aantal belastingverhogingen die met name betrekking hebben op mensen met hoge inkomens. Daar zal de pijn van de crisis minder gevoeld gaan worden is zijn aanname, maar het is een druppel op de gloeiende plaat. Obama financiert zijn begrotingstekort door leningen aan te gaan die door de Fed bekostigd worden met nieuw geld. Zijn voorganger Bush heeft dit trucje vaak toegepast. Hij heeft vergaande afspraken gemaakt met de Chinese en de Arabieren over investeringen in de staatsobligaties van de VS en de rest koopt de Fed op. De verdiende olie Dollars van de Arabieren en de Chinese industriële dollars zijn voor Amerika van levensbelang om de schuld te kunnen financieren.

Maar Obama financiert vooral zichzelf. De meeste staatsobligaties worden gefinancierd uit eigen middelen. De geldmachine draait op volle toeren om de extra middelen weg te zetten in eigen obligaties. Momenteel is slecht 20% van de schuldenlast door China/Arabië/Japan gefinancierd en 80% door de Fed. Ook dit is niet nieuw. In tijden van crisis, dat is meestal in oorlogstijd, draait de geldmachine eveneens op volle toeren door nieuw geld te creëren. In 1914 waren de financiële markten in beroering gebracht door de eerste wereldoorlog. Het dwong de aandelenbeurzen overal ter wereld te sluiten. In een periode van zelfs 5 maanden was de Londense beurs gesloten. Op 1 januari 1915 ging de beurs pas weer open. De VS had een schuld van 9% van het BNP. Volgens veel historici zijn de jaren 1914-1918 het hoogtepunt van het internationaal ‘lenen’. De leningen waren uiteraard bedoeld om de wereldwijde oorlog te financieren, maar ook toen was Amerika de bankier van de wereld en spon garen bij de wereldwijde crisis. Andere landen konden hun verplichtingen niet meer nakomen. Rusland bijvoorbeeld, kwam haar verplichting van 800 miljoen Pond in obligaties niet meer na en bleef in gebreken. Zo waren er heel veel landen die verplichtingen verzuimde. Het meest opmerkelijke is dat tijdens het interbellum razend snel de kapitaalmarkten omdraaiden met rampzalige gevolgen voor veel landen. Het roept de vraag op of we wederom voor een dergelijke periode staan? Wat is er veranderd ten opzichte van de crisisjaren?

Nieuw in de geldcyclus is de maten waarin het financieringstekort op zo’n grote schaal met eigen middelen wordt gedekt. Overheden dienen hun begrotingstekort klein te houden, teneinde inflatie te voorkomen en een rustige valutamarkt te creëren. Daar is momenteel dus geen sprake van. Als we naar de staatsschuld van de VS kijken vanuit historisch perspectief, dan zouden we zelfs tot de conclusie kunnen komen dat er sprake is van een wereldwijde oorlog. Hoewel de VS nu niet in oorlog verkeerd werd er vorig jaar wel meer geïnvesteerd in defensie. Alle seinen staan op rood als we de lat van de geschiedenis er naast leggen. Een extreem hoog overheidstekort, het op grote schaal bijdrukken van eigen middelen en een extreem lage rente. Daarnaast is sprake van een hoge werkloosheid en weinig inkomen voor de staat. Met de plannen die Obama er nu heeft liggen, gaat hij nooit inlopen op zijn schuld. De economische groei zou extreem moeten toenemen om überhaupt een paar procent te kunnen laten afnemen. Ik kan mij niet voorstellen dat Obama nu kan leunen op grootmachten als China en de Arabische landen. Het is een broze situatie. Er moet nu geen tweede financiële crisis uitbreken want nogmaals 2.000 miljard bijdrukken is catastrofaal voor de wereldhandel van de Dollar. Alle landen met een Dollar reserve zullen direct hun Dollars gaan inwisselen zeggen critici.

We staan daarom aan de vooravond van een hele spannende tijd. Op de wereldmarkt is het ijs extreem dun geworden. De aandacht gaat nu uit naar Griekenland maar neemt u van mij maar aan dat daar de echte pijn niet ligt. We kunnen nog op het ijs lopen maar het kraakt en net als bij het IJsselmeer begint het ijs te kruien. De geschiedenis, zo haalt Nail Ferguson aan, laat ook een opvallend herstelvermogen zien. Elke crisis wordt overwonnen en vaak beginnen we dan met een schone lei. Een crisis zonder pijn is echter onmogelijk. Inflatie kan weleens de oplossing zijn, maar wij geloven niet dat het begrotingstekort met regulier beleid wordt opgelost. Het is schuld, op schuld, op schuld. Ook al duurt het nog jaren, uiteindelijk moet de Fed de rente gaan verhogen en wordt de schuld onbetaalbaar voor de VS. Als we de geschiedenis bestuderen, leidt dit tot een crisis hoewel Bernanke diezelfde geschiedenis ook bestudeerd heeft en liquiditeit ziet als oplossing. Op ten duur komt alles goed, je moet alleen een lange adem hebben.

Verwachtingen

Dit gedeelte is speciaal bestemd voor de leden van TradeSimple.nl.

Lid worden? Kijk bij abonnementen! Al lid, log dan even in.

Indien u ook mee wilt doen, schrijft u zich dan in bij abonnementen.